door Nine de Jonge

“Van alle thema’s waar je het over kan hebben, is duurzaamheid het meest alomvattend en belangrijk. Het steekt toch af en toe wel de kop op als je een aardrijkskundedocent met een hart hebt”, aldus docent Jos Hummelen. Op het Metis Montessori Lyceum geeft hij aardrijkskundelessen aan de bovenbouw met een focus op duurzame ontwikkeling. Dit doet hij aan de hand van actualiteit en de belevingswereld van de leerlingen. Hij stimuleert collega’s hetzelfde te doen.

We drinken koffie op een terras in de buurt van de school. Jos zit hier vaak, veel leerlingen lopen er langs. Zo leert Jos meer over zijn leerlingen; wie er bevriend zijn met elkaar en welke leerlingen vaak alleen lopen. Hij heeft veel oog voor zijn leerlingen.

Lesgeven vanuit idealisme

Jos is docent geworden uit idealisme. Eerst werkte hij in Utrecht. Daar stond hij voor kleine klassen met leerlingen wiens ouders theoretisch zijn opgeleid en D66 of GroenLinks stemmen. Daar viel weinig winst te behalen. “De markt voor de theoretisch geschoolden is al verzadigd, het is de kunst om duurzame ontwikkeling sexy te maken voor de praktisch opgeleiden. Dit is een hele niche om te ontdekken.”

Jos ging lesgeven op het MML. Hier zijn er veel Turks- en Marokkaans-Nederlandse leerlingen, van wie de meeste ouders praktisch of niet opgeleid zijn. “Daar valt nog een hele wereld te winnen. Verderop in deze straat kun je veganistisch eten, je ziet daar enkel UVA miepjes. Dat is prima hoor, maar ik wil er ook Marokkanen met een keppie op zien. Om dat te bereiken moet je andere reclame maken.”

Initiatief nemen en inspireren

Jos probeert duurzaam denken en gepersonaliseerd leren aan te jagen in de school. De school wordt blij als je een voortrekkersrol neemt. "Voor een school in Amsterdam is het belangrijk dat de school kleur krijgt. Je moet onderscheidend zijn. Zo hebben we het programma wereldburgerschap. Hierbij leren kinderen al vroeg wat het is om een verantwoorde plek in de maatschappij in te nemen. Hier kan van alles onder vallen. Ik heb duurzaamheid daaruit gepakt.”

Twee jaar geleden heeft Jos de Week van de Duurzaamheid geïnitieerd. In het eerste jaar stond het niet op de agenda en waren docenten wat meer afwachtend. Ze deden dingen liever op hun eigen manier. In het tweede jaar stapte al meer mensen in: "Ik maak concreet wat ze met andere vakken kunnen doen. Duurzame ontwikkeling blijkt in lessen verwerkt te kunnen worden.”

“Ik ben ze letterlijk gaan voeden en stuur artikelen door over duurzaamheid.”

Wereldburgerschap krijgt zo vorm in de school. Jos heeft een heldere visie: “Je moet het lekker simpel houden. Koppel het niet aan extra opdrachten of een hoger cijfer. Ik verweef duurzaamheid in mijn lessen door middel van de actualiteit. Zoals ‘stem op een groene partij’ maar ook heb ik het over watervervuiling of ingestorte kledingfabrieken. Dat is spannend voor die kids. We bespreken ook mogelijke oplossingen zoals internationale samenwerking. Economische vooruitgang en duurzame ontwikkeling zouden elkaar niet moeten uitsluiten.”

Duurzaamheid is heel makkelijk interessant te maken: “Het gaat over vergezichten en langetermijnvisie, maar je kunt ook morgen beginnen.” Jos geeft als voorbeeld: “Bij Moslimkinderen zit het vlees eten erg in hun dieet. Dan leg ik uit wat de prijs daarvan is. We discussiëren en sommigen worden boos. Andere leerlingen vertellen dat ze stiekem vegetariër zijn. Ik vind dit een belangrijk thema.”

Meetbaarheid en Impact

De grootste ergernis van Jos in het onderwijs is dat impact zo moeilijk te meten is. Wat hebben leerlingen geleerd? Dit is ingewikkeld omdat het om vaardigheden en houding gaat. “Over tien jaar weten we dit pas. Als leerlingen alleen bezig zijn met hoe ze een toets binnen koppen, dan ben je in ieder geval nergens. ‘De examenklassen laten we met rust, want straks zijn die resultaten niet goed.’ Dat vind ik jammer, daar valt meer te bereiken”, zegt Jos.

NJR Jong en Duurzaam verzorgt af en toe gastlessen bij het MML. In een les onderzochten de leerlingen van Jos hoe duurzaam de school is en schreven een brief aan de directie. Vervolgens nam de directie een half uur de tijd om hier in de klas op te reageren. Zo legden ze uit dat omdat dit een UNESCO-school is ze geen dubbelglas kunnen zetten. Maar dat ze hier wel voor zullen zorgen in de nieuwbouw. “Ik vond het zelf cooler dan de leerlingen. Omdat ik merk dat de duurzame transitie serieus genomen wordt door de directie.”

Visie op verandering

Het huidige onderwijssysteem richt zich volgens Jos niet voldoende op het vormen van verantwoorde burgers die impact maken en die hun eigen stem hebben: “Hoe belangrijk is Grieks of Frans in vergelijking met Bildung? Frans leer je later wel als je dat nodig hebt. Er wordt hoog ingezet op internationalisering, maar iedereen van arm tot rijk gaat vroeg of laat wel vliegen.” Jos vindt dat schoolreisjes wat achterhaald zijn, aangezien dit een soort vakanties zijn: “Besteed een week aan dit soort thematiek. Creëer een VN-panel en ga in het park zitten. Iedere leerling vertegenwoordigt een land. Daar leer je toch meer van?”

Op duurzame ontwikkeling wordt vaak negatief gereageerd: ‘We moeten al zoveel en als iets moet gebeuren, dan moeten ouders dat zelf doen: Ga zelf de natuur in met je kinderen.’ “Dat vind ik onzin.”, aldus Jos. Volgens Jos vergeten we vaak waar een school nou eigenlijk voor is: dat leerlingen toekomstbestendig zijn. De verantwoordelijkheid voor bepaalde materie wordt vaak teruggeschoven naar de ouders, zoals mediawijsheid bijvoorbeeld: "Maar een vader gaat niet zo snel met zijn zoon naar een documentaire kijken. Als je dat in de klas op een groot scherm kijkt, maakt het veel meer indruk.” 

Een duidelijke lijn in duurzaamheid

Jos vindt dat er meer lijn in duurzaamheid dient te komen. Docenten moeten duidelijk zeggen: hier gaan we voor. “Op onze school hebben we een Aziëclub, een Roboticaclub en een Mediaclub, daar gaat veel energie in zitten. Deze clubs zijn allen veel minder relevant. Duurzame ontwikkeling is pas relevant. Als we meer energie en focus steken in dit thema kan er echt vooruitgang gemaakt worden.”

Leerlingen hebben weinig keuzemogelijkheden; kinderen van 15 kunnen niet besluiten of ze gaan vliegen met hun ouders. Maar op school hebben we de vrijheid om ze toffe dingen te laten doen. Zo hadden we een plastic soep project. Ik maak uitstapjes met ze zoals naar de Impact Hub. Hier leerden we over sociaal ondernemen, ook gericht op duurzaamheid. Ook leverden leerlingen oude spijkerbroeken in voor Mud jeans. Aangezien kinderen tegenwoordig een mobieltje hebben, is het belangrijk dat ze weten wat voor impact dit heeft. Zo vertel ik ze over Fairphone. Ze kunnen bewuste keuzes maken.” Kortom: de rol van de docent en de school is veel belangrijker dan veelal wordt verondersteld.

Vond je dit een inspirerend stuk? Klik dan door naar onze andere artikelen:

Blog van Hugo von Meijenfeldt 'Lastige Groene Kerk? Nee onze kinderen'

Ken jij een duurzame docent? Zet hem of haar in het zonnetje voor de duurzame docenten verkiezing.

 
 
Er is duidelijk vraag naar duurzame professionals bij werkgevers, van Unilever tot de bakker om de hoek. Nu het aanbod nog. Daar dragen wij aan bij.
 

Over ons

ToekomstBehendig.nl is een van de projecten van Groene Generatie, het Groene Brein en Studenten voor Morgen. Wij stimuleren duurzame ontwikkeling door middel van campagnes, onderzoek en slimme producten.

Lees meer...